Prethodne nedelje, na sceni „Pera Dobrinović” premijerno je izvedena dugo očekivana dramatizacija Nastasijevićevog dela „Kod večite slavine”. Rediteljske dosetke Sonje Petrović uspešno su razmrsile eliptične niti ovog kompleksnog teksta, pritom ne zanemarujući značaj vremensko-prostornog konteksta i simbolike mitsko-ritualnog podteksta neophodnog za razumevanje sklopa radnje. Sled hermetično zakriljenih događaja, prilično težak za poimanje, dočaran je slapom stradalne prošlosti pod kojim se, na mesečini, ogledaju još stradalnije budućnosti.
„Klica mog stradanja zametnu se pre nego ja u materi.”, uvodni epitaf ispisuje se na platnu pred publikom, paradoksalno, već u samom prologu osvetlivši lajt motiv čitavog komada. Tri prekretnice tačke delo raščlanjuju na sadašnjost, blisku prošlost i daleku prošlost na početku koje beše jedan greh. I dve rasečene jabuke. Naglim presekom uvodne scene pruža se osvrt na nekoliko ranijih decenija i prvi čvor potonjeg klupka, te se, tako, stvara, Nastasijeviću bliska, prstenasta kompozicija, koja kraju dela ustupa početno mesto u hronološkom sledu događaja. Bio shvaćen kao krug, mesec, prsten ili pak venac, tok vremenske linije odmotava se do same simboličke srži iz koje izniču njegovi pramotivi.
Glumci, precizno uvežbanim mizanscenima i osmeljenom dikcijom, oslikavaju, naizgled haotične, konture psihološki usložnjenih likova, čije su sudbine samo predodređene, krajnje fatalističke, posledice onog nultog uzroka. Nesvesne svoje urođene poniznosti, kičme junaka se pokoravaju davno načinjenim praroditeljskim ogrešenjima, koja se, poput izvitoperenog gena, prenose krvnim nasleđem. Večita slavina iz koje ističu slapovi pragreha obitava u krvotoku jednog zaboravljenog zaseoka, a on se, ukopneo u komorama predačkih srca, preliva u srca, rođenjem osuđenih, potomaka. Tako se rđa podvlači pod kožu svih novih karika lanca čiji se početak napaja u vodi prvog, neočišćenog greha.
Bogata simbolika ispisana u rekvizitima, mogla bi se čitati u mitološkim, ali i biblijskim ključevima, te bi, stoga, čitava radnja mogla biti tumačena u svom spoljašnjem, ali i u onom dubljem, alegorijskom, ruhu. Svedodžba o rodoskrnavljenju jednog imanja, sa čije slavine počinje večito isticanje, grehom zatrovane, krvi, predodređenom incestu, i krajnjem moralnom posrnuću čitave zajednice, tek je simbol univerzalnosti greha kojem je ljudska vrsta sklona još od Evine jabuke i svih potonjih sudbina čiji fatalitet je predodredila. Stoga, jabuka će, kao uzrok prauzroka, preuzeti ulogu glavnog nosioca simbolike; ljudski životi, ljudske ljubavi i ljudske žrtve prikazane su simbolom ljudske grešnosti, čiji delić im sleduje još od zabranjenog biblijskog zagrižaja.
Uz osvrt na reči rediteljke da ova dramatizacija: „zastupa ideju da prošlost determiniše budućnost, tj. da sadašnje generacije trpe posledice delanja prethodnih”, konkretizuje jedinstvenu, ekspozicionu misao dela; ljudska vrsta stvorena je na razmeđi poznatog ovostranog, i dalekog, tuđeg onostranog, te se, zametak njenog kraha, može pronaći još na samom izvorištu sa kojeg je potekla; na večitoj slavini grešne vode čije ušće je sama stvorila, a čije tokove je dužna da nastavi. Nemoćni da isuše njen početni izvor, ljudi su predodređeni da plutaju tim, obećanim tokom, nesvesni mistične vode koja ih pokreće, vodi i konačno davi nakon što njenim talasima predaju svoje naslednike.
A nama, do neke naredne premijere u Srpskom narodnom pozorištu, ostaje samo da se zapitamo jesu li naše sudbine plodovi porodičnih stabala jabuke, ili ipak onog najstarijeg drveta sa kojeg su prvi ljudski greh pojeli Adam i Eva?
Foto: SNP
