Druge večeri jubilarnog 10. Novog Tvrđava Teatra odigrana je predstava „Kabare Jugoslovenke” Narodnog pozorišta u Subotici, autorskog projekta Ivana Lea Lema, koji je ujedno i autor teksta i reditelj predstave.
Tamo gde je „Poetesa” Vide Ognjenović započela istoriju ženskog oslobađanja kroz realističko-psihološko slikanje ženske borbe, „Kabare Jugoslovenke” pravi gotovo pank feminističku revoluciju. Narativ koji se u najkraćim crtama može opisati kao jedna „šta bi bilo kad bi bilo” distopijska vizija Jugoslavije pod matrijarhatom radikalnog feminizma, suštinski se svodi na matricu – „kada zlostavljani počnu da zlostavljaju”. Ovaj kabare, koji doslovno otpočinje svoju trosatnu feminističku Ilijadu kabaretskim performansom, direktno kritikujući šaradu „bratstva i jedinstva” koje je zaboravilo na svoje sestre, otkriva u prvoj polovini predstave nasilne zupčanike partrijarhata, osnovani revolt svojih junakinja, te satiru partrijarhata progresivno izvrće do satire samog feminizma onda kada on postaje ekstreman. Revolucija jede svoju decu, to je svakako u praksi utvrđeno – ipak, u kolikoj meri je suština ovog performansa satira, a koliko dosledna priča o revoluciji?
„Kabare Jugoslovenke” završetak su ciklusa kabaretskih performansa Ivana Lea Lema, započetog 2016. godine performansom „Kabare Splićanke”. Predstava je zasnovana na dugim narativnim, ispovedni monolozima osam junakinja, personifikovanih država bivše Jugoslavije, koje nam pripovedaju svoj „backstory” pre nastanka FAK-a (Feminističkog aktivizma, radikalne feminističke organizacije koja će dići puč) kroz katkada satiričke i smešne, katkada surove i živopisne prikaze najpre nasilja pretrpljenog od strane patrijarhalnog ustrojstva, potom i kriminala i vrednosti karakterističnih za devedesete i pandemonijuma vaskrslih nacionalnih identiteta u vreme raspada Jugoslavije. Ovde imamo lične revolucije, nehotični homicid zlostavljača u porodici sedam ćerki, devojčice koju otac, eminentni švercer, uči „bori se ili umri” mentalitetu, učeći je da se služi oružjem, prostitutke koja se penje na lestvici kriminalnog miljea, tako u jednoj krajnje nefeminističkoj profesiji praveći feminističke korake. Svaka od ovih pojedinačnih priča eskalira u jednoj politički obojenoj revoluciji, onda kada jedna od žena dođe u kontakt sa feminističkom literaturom. U tom smislu, reklo bi se da trauma plus znanje daju revoluciju.
Svaka od junakinja govori jedinstvenim jugoslovenskim metajezikom, amalgamom dijalekata jugoslovenskih jezika, pa tako nije teško razumeti ispovesti sa margine Ljupke Demirovske, prostitutke koja govori „iskvarenim makedonskim” kao ni robotizovani slovenački Mojce Maurin, genetičarke iz Postojne koja će svojim pamfletskim vozdizanem transhumanizma zaokružiti apsurd postmoderne ekstremno liberalne revolucije.
Ansambl predstave je u potpunosti ženski i izuzetno sinhronizovan, kako u pojedinačnim izvedbama tako i u grupnim. Svaka od glumica iznosi svoj karakter dosledno nijansirajući nacionalne osobenosti, pa tako i u momentima koji namerno karikiraju one zadržavaju ozbiljnost i snagu, čime ova celokupna predstava i dalje nastoji da ostane kritika patrijarhata, trulih ideologija i mračnih vilajeta države u raspadanju, praveći savršen slalom i izbegavajući da postane puka parodija Jugoslavije i feminizma.
Tekstualni predložak je već po svojoj prirodi izazovan za scensko postavljanje, budući opširan i narativan te se na njemu mogla izvršiti dramaturška intervencija u svrhu skraćivanja trajanja predstave – međutim, humorna, satirička oštrica u njemu, kao i slojevitost, dimaničnost radnje i slikanja različitih miljea junakinja koji su junakinje dovele do iste tačke su za pohvalu. U tom smislu, iako obiluje kreativnim rediteljskim rešenjima (na primer, ukazanju Gospe ocu Danice, potonje redvodnice FAK revolucije i jedne od primarnih karaktera predstave kao i scenografskom rešenju neonskih znakova tokom izvedbe songova) izvesno je da bi se delovi teksta mogli takođe rešiti putem režije, time redukujući pleonazme naracije i onoga što se odvija na sceni, takođe time redukujući i tekst.
Ipak, glavna sporna stvar u ovoj predstavi jeste ideološke prirode – članice FAK-a, prikazane u predstavi, po svemu upućuju na ideje tradicionalnog, radikalnog feminizma. Međutim, onda kada one dođu do veće moći i udvedu gotovo totalitarni režim, taj radikalni feminizam pretvara se u satiru liberalnog feminizma, uz brojne satirične aluzije na LGBT populaciju, frakciju GUZA koja je svojevrsna parodija na socijalističku UDBU koju predvode gejevi, a krešendo se dešava u nastupu nerođene zvezde (u realnosti rođene, poreklom iz Prištine) Dua Lipe, koja lamentuje jer se nikad nije rodila - čemu je razlog „to što su žene htele da budu muškarci”. Ova replika je u kontradiktornosti sa idejama tradicionalnog feminizma, a drugi deo predstave, koji nastoji da kritikuje radikalne abdominacije modernih ideologija, obiluje njima. U tom smislu – matrijarhalna Jugoslavija u ovoj predstavi ostaje satirička verzija socijalističke Jugoslavije, ali pojedini elementi, poput pomenutih upliva liberalnih ideologija više su satirički dekor čitavom konceptu nego što su dramaturški funkcionalni , no svakako im se ne može osporiti duhovitost.
„Kabare Jugoslovenke” iako realizovan uz svedenu, funkcionalnu scenografiju, jeste kompleksna i zahtevna predstava kako za režiju, tako i glumački. Ona iznosi nijanse osobenosti naroda bivše Jugoslavije, ponovo, kao i „Poetesa” dan ranije, predstavljajući nam ideologiju u praksi, kroz živopisne lične priče. Čak i tamo gde narativ deluje pamfletski, publika kao potporu ima snažan, kompleksan backstory svake pojedinačne junakinje, koji na psihološkom i socijalnom nivou daje obrazloženje svemu, pa i radikalnoj feminističkoj revoluciji.
Treće večeri 10. Novog Tvrđava Teatra u 20 časova odigraće se „Razvojni put Bore Šnajdera” Jugoslovenskog dramskog pozorišta, prema čuvenom komadu Aleksandra Popovića, u režiji Egona Savina.
Foto: Novi Tvrđava Teatar
