Šesti dan 27. po redu „Vršačke pozorišne jeseni“, Međunarodnog festivala klasike pod sloganom „Moderna lica pod maskama klasike“, protekao je u znaku predstave „Negri ili ljubov ko sočelovekom svojim“ Knjaževsko-srpskog teatra iz Kragujevca.
Joakim Vujić, sa potpunim pravom nazvan ocem srpskog teatra, komad je napisao 1821. godine na slaveno-serpskom jeziku. Rediteljka Anđelka Nikolić odlučuje se da tekst izvoran i ostane, te ga postavlja na scenu uz titlovanu verziju, koja se ponekad čini suvišnom pored razumijivih reči koje su se pre dva veka koristile i čistog scenskog govora glumaca Knjaževsko-srpskog teatra. Termin “negri“, kako su početkom 19. veka nazivani crni robovi u Americi, u naš jezik uveo je upravo Joakim Vujić ovim komadom. Time se nazire i fabula o eksploataciji i represiji ljudi, u ovom slučaju, nažalost, određena prema boji kože. Porodica, koja se sastoji od oca, ćerke i sina, od jutra do sutra radi na plantaži šećerne trske u vlasti engleskih kolonijalizatora. Zaplet čini glad, odnosno ćerka krade 2 šećerne trske da bi nahranila porodicu i tim činom biva osuđena na smrt, jer je prvo pravilo robova da ne smeju da ukradu, čak ni po cenu vlastitog zdravlja. Dok pratimo narativni tok same priče, imamo utisak kao da se kratka istorija ropstva iz 19. veka nije promenila sve do dana današnjeg. Ustvari, jeste. Danas je ropstvo kolorizovano, ne u smislu kože, na to se više i ne gleda, ali je danas ropstvo ofarbano šarenim bojama da bi bilo što privlačnije slobodnim ljudima. Pritom, ne nazivajući se ropstvom, odnosno ne nazivajući stvar pravim imenom. To veoma jasno i direktno primećuje i ekipa predstave, ponajviše sama rediteljka Anđelka Nikolić, te tokom teksta pravi, kako je to rekao moderator okruglog stola dr Milivoje Mlađenović - fusnote, kratke prekide drame tokom kojih se citiraju kratki, savremeni pojmovi vezani za prethodna dešavanja u predstavi. Nakon svakog citata ili objašnjenog pojma, obavezno se navode izvori, te imamo plejadu znanja o prosjacima u Beogradu, slobodi prava, sindikalnoj organizaciji, ali i o sjedinjavanju belkinje i crnca, pominjajući primer Juseina Bolta. Izvori su razni: počevši od Vikipedije, Ustava Republike Srbije, preko dnevnih novina „Blic“, pa sve do samog Bertolda Brehta.
„Meni je bilo vrlo interesantno da se bavim time kako je Joakim Vujić, kao neko ko živi na ovim prostorima i u takvom okruženju uzeo da se bavi temom koja je bila daleka od tadašnje Srbije. Zapravo, u nekom smislu je pitanje robovlasničkih odnosa izuzetno bilo aktuelno u Srbiji tada, kao i danas, ali ne na jasno definisan i plasiran način. Joakim je uspeo da stvori tu temu bezmalo kao uvezenu, jer je bio veliki čitalac i pratio to što je u tom trenutku bio trend u evropskoj književnosti.“ rekla je na kostruktivnom okruglom stolu rediteljka Anđelka Nikolić, koja je premijerom predstave „Negri ili ljubov ko sočelovekom svojim“ načinila praizvedbu tog teksta.
Scensko rešenje Ane Kolbjanove čine šipke duž celog prostora koje liče na jednu od plantaža šećerne trske. Međutim, one same imaju višenamensku ulogu, te se u pojedinim trenucima koriste i kao oružje. Izbor muzike u najužem smislu predstavlja remek delo za sebe, napravivši spoj tradicionalne muzike sa prostora Afrike sa elementima bluza, džeza i, na momente, rokenrola. Pored svih elemenata, komad se u samom dramaturškom smislu apsolutno ne nameće osavremenjivanju ili karikiranju stvarnosti, jer on to zapravo i jeste. Manipulativni odnos koji se gradi na strahu između gazdi i radnika, prodaja ljudi uzeta kao unosan posao od kojeg prilivi mogu da budu samo veći, nepravda, nejednakost i nasilje kao logičan sled ponašanja najvišeg vrha vlasti, stigmatišu sistem u kojem živimo i u kojem odgajamo nas same i našu decu. Kroz prizmu jedne porodice imamo uvid sa svim odnosima na koje jedan čovek može da naiđe, počevši od poslovnog, preko porodičnog, pa sve do individualnog održavanja mentalne higijene. Skup socioloških elemenata čini sistemsku formu koja ni dva veka nakon Joakima Vujića ne izbija iz korena društva. Što je najgore, ni početak kraja se ne nazire. Gde uporno grešimo? Da li imamo dovoljno hrabrosti da skinemo preteške lance ukorenjenog kapitalizma?
