Druge večeri pozorišnog festivala Upad, publika je imala priliku da, u čak dva termina (18h i 21h) isprati predstavu „Za šta biste dali svoj život?” osmišljenu u koprodukciji East West Centra sa čak tri regionalna pozorišta, odnosno: Pozorištem Promena, Bosanskim narodnim pozorištem Zenica i Novosadskim pozorištem (Ujvideki Szinhaz). Ideju iz koje se stvorio začetak ove predstave rođena je u spoju energija mladih glumaca sa novosadske Akademije umetnosti u klasi profesora Borisa Isakovića, dok režiju postpisuje Haris Pašović.
Sam naslov predstave implicira na tematiku koja se bavi višedecenijskim, ako ne i viševekovnim nizom života žrtvovanih zarad očuvanja i služenja najrazličitijim idealima koje određeno društvo plasira pojedincu. Širok glumački ansambl precizno uvežbanim pokretima sprovodi nas kroz mnoštvo godina koje odstupaju od svakog hronološkog sleda, i na sceni očovečuje čitavu panoramu biografski utemeljenih ličnosti koje su, svesno žrtvujući sopstvene živote poslužili kao jedan od šrafova na masivnoj mašineriji nametnuti, najčešće političkih ideologija, osmišljenoj tako da, u nameri da postigne takozvani „viši“ cilj drobi svakoga ko joj se nađe na putu. Kroz istoriju ponavljana, ideologija jednoumlja koja za kratko vreme zagospodaruje čitavom nacijom, oslikava se tokom skoro dva sata trajanja drame.
Naizgled monoton tekst, čije su replike i česti monolozi sastavljeni od pukih biografskih podataka samoubica koje su odlučili da čak i svoju smrt pretoče u akt slepog služenja onome čemu veruju, bila to ekstremistička verska ubeđenja, poverenje u vođu nacije ili očuvanje određenih političkih ideala, pred gledaocem postavlja se kao dinamična radnja sa neprestanim promenama uloga i istorijskog prostora i vremena kroz koja publika prolazi zajedno sa glumcima. Nesvakidašnji raspored sedenja, osmišljen tako da nijedan član publike ne posmatra isti vidokrug radnje, i veoma hitre smene ličnosti i njihovih priča, nagone na neprestano posredstvo pažnje koja se, naglo, a mogli bismo reći i haotično, brzo prebacuje sa ličnosti na ličnost. Kako predstava odmiče panorama istorijskih ličnosti se širi, a gledaoci stiču utisak da, raštrkani po prostoru kamerne scene svedoče događajima iz najraličitijih zemalja, predstavljenih kroz skup glumaca na svakoj od četiri strane sveta.
Obezličenost ljudskih života poklonjenih najčešće suviše agresivnim i krajnje besmislenim idejama, jasno se ogleda kroz jedan od detalja jednostavne kostimografije; naime, identično obučeni glumci na svojim sivim majicama nose različite brojeve koji potvrđuju tezu nultog značaja pojedinačne ličnosti koja u manjku individualnosti prestaje da bude čovek i postaje tek jedan u nizu otpisanih brojeva. Prolazivši kroz različite epohe i društvene sisteme, publika shvata koliko je mizerna cena za koju su ljudi tokom vekova sebi ali i ostalim nedužnim ljudima oduzimali ono jedino i neponovljivo: život. Predstava sa ličnosti o kojima govori polako svlači sloj po sloj ljudskosti sve dok se pred publikom ne ogole ljudi brojevi kojima su, zarad služenja najčešće nehumanom cilju, oduzeta imena, prošlosti i budućnosti pa čak i polne diferencije, jer je identična cena svih onih koji odluče da svoje živote razluče od tela.
Pored brojnih pitanja na koja izostaju odgovori, završetak predstave poentira se onim najbitnijim: Zarad čega smo sve spremni da život prodamo strahu od smrti? I odgovor da u samoubistvu pojedinca, bilo ono žrtvovano višem cilju ili ne, nikada ne učestvuju samo on i njegov strah, jer bi se koren tog čina uvek mogao pronaći u širem društvenom kontekstu kom pojedinac pripada.
Festival Upad nastavlja se sve do 25. oktobra, a na večerašnjem repertoaru (u 20h) naći će se predstava „Šesti oktobar” Narodnog pozorišta Niš.
Foto: Lea Bodor
